Gedragsverandering bereiken bij mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB) vraagt méér dan alleen motivatie ontlokken

Uit onderzoek blijkt dat er enkele aanpassingen nodig zijn om Motiverende Gespreksvoering bij mensen met een LVB te kunnen toepassen. Onder andere qua taal en cognitie aansluiten op de vaardigheden van degene die tegenover je zit. Maar er is nog een veelvoorkomende valkuil: 

Sociaal wenselijke antwoorden in plaats van echte verandertaal!
Hoe je deze valkuil herkent en vermijdt en wat onderzoek hierover zegt leer je in deze blog. 

Sociaal wenselijke antwoorden bij LVB: een blinde vlek? 

Mensen met een LVB hebben vaak geleerd zich aan te passen. Ze zijn zich bewust van de verwachtingen met als gevolg: sociaal wenselijke antwoorden. Antwoorden die géén echte gedragsverandering voorspellen. 

Het onderzoek van Frielink, Embregts & Schuengel (2014) wijst uit: 

“Cliënten begrijpen niet altijd wat gevraagd wordt,
ook al beweren ze het tegendeel.”

Dit leidt ertoe dat professionals soms denken dat er sprake is van verandertaal, terwijl het gedrag slechts sociaal wenselijk is — uit loyaliteit, de wens om te pleasen of simpelweg uit onbegrip.
Dat kan een behandeling ernstig ondermijnen. 

“Het bevestigen en bekrachtigen van sociaal wenselijke verandertaal
kan immers leiden tot extern gereguleerd gedrag.”
Frielink et al., 2014. 

 Het is belangrijk om als professional alert te blijven op: 

• Is de verandering authentiek? 
• Of zegt de cliënt wat hij denkt dat jij wilt horen? 

Drie centrale thema’s van Motiverende Gespreksvoering bij LVB

1. Sociaal wenselijke antwoorden herkennen én doorgronden
Vertrouwen opbouwen en de cliënt echt leren kennen is essentieel. Dit vraagt om ervaring en scholing in de Basis van Motiverende Gespreksvoering. 

2. Aansluiten bij taal- en cognitief niveau
Gebruik eenvoudige, heldere taal. Zonder betutteling. Zoals een cliënt het verwoordde:

3. Vertragen en verdiepen
Wees geduldig. Te snel aannemen dat iemand klaar is voor verandering kan bij deze doelgroep averechts werken. MGV kan helpen om te vertragen. 

De context van LVB: Waarom MGV essentieel is bij deze doelgroep 

Veel cliënten hebben slechte ervaringen met hulpverlening. Behandelingen die halverwege stopten, onduidelijke doelen, of professionals die het “beter wisten”. Dit vergroot het wantrouwen en dit maakt het extra belangrijk om aan te sluiten bij hun belevingswereld. 

“Het vertrouwen in professionals is vaak laag.”
Rijkaart & Neijmeijer, 2011 

 Tegelijkertijd willen we cliënten meer autonomie en keuzevrijheid geven, in lijn met het burgerschapsparadigma. Maar: 

“Empowerment, keuzevrijheid en gelijkwaardigheid
vragen een andere rolopvatting van professionals.”
Embregts, 2009 

Dit plaatst de hulpverlener in een lastige positie. Zeker wanneer er geen duidelijke hulpvraag is, wat vaak het geval is bij LVB-cliënten met gedragsproblemen of bijkomende psychiatrie. 

13 praktische tips voor motiverende gespreksvoering bij LVB

1. Houd het simpel
Praat rustig, gebruik gewone, duidelijke taal. Denk aan “Jip en Janneke-niveau” zonder betutteling. 

2. Korter = krachtiger
Gebruik kortere zinnen dan je gewend bent. Echt. Punt. 

3. Gun de ander 10 seconden stilte
Geef de cliënt voldoende reactietijd zodat een vraag verwerkt kan worden en het antwoord in eigen tempo bedacht en uitgesproken kan worden. 

4. Bekrachtig alleen oprechte uitspraken
Bevestigen wat sociaal wenselijk klinkt, kan leiden tot ‘extern gereguleerd gedrag’. En dat kan averechts werken. 

5. Let op snelle instemming
“Ja” betekent bij deze doelgroep nog niet zomaar dat iemand gaat veranderen. Ook al zijn er tekenen van bereidheid tot verandering, of geeft iemand aan al met verandering bezig te zijn. 

Bekijk alle 13 tips: Gratis checklist ‘Motiverende Gespreksvoering LVB in de praktijk’. 

Mijn kijk op motiverende gespreksvoering bij LVB

Motiverende gespreksvoering toepassen bij mensen met een LVB kan een grote meerwaarde hebben. Mits je het zorgvuldig toepast en je ervaring hebt met deze doelgroep. 

Het adequaat kunnen inschatten of er sprake is van authentieke verandertaal of niet, is echt een voorwaarde. Als je de basis van MGV niet goed beheerst is het risico namelijk groot dat je werkt met ‘schijnverandering’ en je verder van huis bent dan eerst. Wat zeker helpt is als je de cliënt goed kent. 

Tevens is meer onderzoek is nodig naar de effectiviteit van MGV bij mensen met een LVB.

Conclusie: Autonomie is de sleutel tot echte gedragsverandering

Gedragsverandering werkt pas écht als iemand het zelf wil. Niet omdat het moet van ouders, begeleiders of een zorgverlener. Autonomie en motivatie zijn de drijvende krachten achter duurzame gedragsverandering. Als professional kun je de motivatie versterken of per ongeluk ondermijnen. En dat begint bij het maken van verbinding, vertragen en goed luisteren: Wat wordt er écht gezegd? 

Oefen je voelsprieten

Investeer in een training of opleiding Motiverende Gespreksvoering bij LVB. Het zet je antennes op scherp voor subtiele signalen van sociaal wenselijkheid. 

Extra tip: Download de Gratis checklist Motiverende Gespreksvoering bij LVB en hang deze lijst op je werkplek. Of gebruik hem als checklist tijdens een intervisie. Welke pas jij al toe? En welke daagt je uit? 

Veel gestelde vragen over Motiverende Gespreksvoering bij LVB