Professionals die werken met mensen met een lichte verstandelijke beperking (LVB) weten het: een ‘ja’ betekent niet altijd instemming. Het toepassen van motiverende gespreksvoering (MGV) bij deze doelgroep vraagt om meer dan een goed gesprek en empathie. Het vraagt om enkele aanpassingen. Welke dat zijn lees je in dit blog. 

Waarom MGV bij LVB niet vanzelfsprekend is

De uitdaging is groot. Veel mensen met een LVB hebben slechte ervaringen met hulpverlening:
“Het vertrouwen in professionals is vaak laag door eerdere negatieve ervaringen met niet-afgeronde behandelingen.”
Rijkaart & Neijmeijer, 2011 

Tegelijkertijd willen we empowerment, keuzevrijheid en gelijkwaardigheid centraal stellen in de zorg. Dat vraagt een fundamentele rolverandering van professionals. Je werkt niet vóór de cliënt, maar samen mét. Dit is niet altijd makkelijk, zeker niet wanneer de cliënt zelf geen duidelijke hulpvraag formuleert​.

De drie centrale thema’s bij MGV & LVB

Onderzoek naar toepassen van Motiverende Gespreksvoering bij LVB laat zien dat er op drie thema’s aanpassen nodig zijn:

1. Taalvaardigheden: “Jip en Janneke-taal” zonder te betuttelen
Veel cliënten begrijpen complexe taal niet goed, ook al zeggen ze van wel (Lindsay 2009). 

(quote uit: Motiverende Gespreksvoering bij LVB, (van Frielink, Embregts & Schuengel (2014) 

Tips: 

2. Cognitieve vaardigheden: één ding tegelijk
Denk niet dat “open vragen stellen” altijd werkt. Soms is het beter om de cliënt te laten kiezen uit meerdere opties. Of om één heel gerichte vraag te stellen en dan… wachten.

Tips:

3. Sociaal wenselijke antwoorden: je hoort wat je wílt horen

Misschien wel het belangrijkste thema: mensen met een LVB zeggen vaak wat ze denken dat jij wilt horen. Sociaal wenselijke verandertaal. En dat is een valkuil. 

“Het bevestigen en bekrachtigen van sociaal wenselijke verandertaal
kan leiden tot extern gereguleerd gedrag.”
(quote uit: Motiverende Gespreksvoering bij LVB,(van Frielink, Embregts & Schuengel (2014) 

Dat betekent: ze lijken gemotiveerd, maar doen het ‘voor de vorm’. Niet omdat ze het zélf belangrijk vinden, maar omdat jij dat wilt. En dat werkt op de lange termijn niet. 

Tips om sociaal wenselijke antwoorden te herkennen:

Bekijk alle 13 tips: Gratis checklist ‘Motiverende Gespreksvoering LVB in de praktijk’.

Voorbeeld MGV bij LVB in de praktijk: het gesprek met Bart

Benieuwd hoe dit in de praktijk klinkt? Lees het voorbeeldgesprek LVB met Bart, waarin duidelijk wordt hoe snel sociaal wenselijke taal zich vermengt met ‘echte’ motivatie. 

“Belangrijk om tijdens ondersteuning en behandeling veel aandacht te hebben voor de motivatie van cliënten. Het ontbreken van motivatie kan namelijk een belangrijke redenen zijn om bijvoorbeeld een behandeling niet af te ronden.”
— Olver & Wong, 2011 

Mijn visie: MGV kan veel betekenen – maar is geen trucje

Motiverende gespreksvoering toepassen bij mensen met een LVB kan zeker een grote meerwaarde hebben — mits goed uitgevoerd. Het vereist dat je: 

• De basis van MGV echt beheerst 
• Affiniteit hebt met de doelgroep 
• En vooral: ervaring hebt in het herkennen van echtheid in taal 

Zonder deze voorwaarden loop je het risico dat je gesprekken alleen maar sociaal wenselijk gedrag versterken. Wat dan ontstaat, is extern gereguleerd gedrag. Niet omdat hij er zelf achter staat. 

En gedragsverandering? Die is pas duurzaam als hij van binnenuit komt​.

En nu?

Meer onderzoek naar de effectiviteit van MGV bij mensen met een LVB is hard nodig. Wat we wél weten: succes begint bij relatie. De cliënt écht leren kennen is de sleutel tot het herkennen van authentieke verandertaal. Scholing, intervisie en werken vanuit de relatie zijn hierbij onmisbaar. 

Veelgestelde vragen: